Philosophical crumbs

"FiFA functioneert als een neoliberale machtsstructuur waarin economische winst primeert en mensenrechten worden gereduceerd tot hinderlijke randvoorwaarden.” FIFA: winst boven waardigheid De FIFA presenteert zich graag als hoeder van het wereldvoetbal, als een neutrale sportorganisatie die volkeren verbindt. Maar achter dit zorgvuldig gecultiveerde imago gaat een realiteit schuil die steeds moeilijker te ontkennen valt: de FIFA functioneert als een economische machtsstructuur waarin winst primeert boven mensenrechten. De toewijzing van wereldkampioenschappen aan landen met een problematisch mensenrechtenpalmares is geen ongelukkig toeval, maar een symptoom van een dieper liggend probleem. Arbeidsomstandigheden, persvrijheid, vrouwenrechten of de positie van minderheden blijken in de besluitvorming ondergeschikt aan commerciële belangen, sponsorcontracten en geopolitieke deals. Mensenrechten worden herleid tot randvoorwaarden, pas relevant wanneer ze het imago of de in...

Holland gaf een heldere analyse in zijn   'Introduction to the Non-Fascist Lif e'(1987) via Deleuze's en Guattari's Anti-Oedipus (1972 -1983) , waarin hij benadrukte  dat terwijl het werk  gericht was op de manier waarop fascisme zich manifesteert in ons gedrag en hoe we het dus kan aanpakken, het werk eveneens gericht was op de radicale aanpak van studenten, arbeiders en de reactionaire aard van de oppositie zoals ze werd geuit door de Communistische Partij en andere zogenaamde radicale instellingen.' Hij merkte verder op dat het werk Anti-Oedipus voor Foucault geen 'grote synthese was,  maar dat de 'materialistische psychiatrie' van Deleuze en Guattari naar voren komt als een kruising tussen de drie grote denkers van het  materialisme namelijke Marx, Nietzsche en Freud.  Of, er worden delen van het freudiaanse conceptuele denken behouden, maar ze worden vervolgens geënt op een historisch perspectief dat deels ontleend is aan de marxistische notie v...

Je kunt Hongarije geen democratie meer noemen. Het is eerder een legaal verkozen autoritaire regering’ schrijft Dorottya Rédai een Hongaarse academica en LGBT - activiste in de krant  DeMorgen . Hongarije presenteert wat ook met andere West-Europese landen zou kunnen gebeuren gezien het succes en de toename van de extreemrechtse kiezer zoals in België en in het bijzonder Vlaanderen.    Het brengt ons terug in deel drie, over de psychologie van het fascisme, bij de vragen:  “Waarom zijn we in deze tijden zo teruggevallen in het fascisme? En, wat speelt mee in de hedendaagse populariteit van het extreemrechts gedachtegoed?”  We accentueren terug dat deze vragen niet niet alleen in het teken staan om te begrijpen, maar ook om tegen de trend van het neofascistisch denken in te gaan en het ‘te abnormaliseren’. We herhalen, fascisme, zoals wij het begrijpen is ongezond gedrag die de samenleving verdeelt in een debat tussen het eigene en het andere. De incorp...

Fromm's humanisme, vervreemding en vrijheid   In deel één van de psychologie van het fascisme ween naar de verijdelde extreemrechtse aanslag in Duitsland als een voorbeeld van het toenemende fascisme in Europa. Niet alleen in Duitsland is deze trend aan de hang zo kreeg Italië onlangs nog een extreemrechtse regering onder het leiderschap van Giorgia Meloni, lid van de partij Fratelli d’Italia .   Het brengt ons terug in deel twee over de psychologie van het fascisme bij de vragen:  “Waarom zijn we in deze tijden zo teruggevallen in het fascisme? En, wat speelt mee in de hedendaagse populariteit van het extreemrechts gedachtegoed?” Deze vragen staan niet alleen in het teken van begrijpen, maar ook om tegen de trend in te gaan en het fascisme  ‘te abnormaliseren’  of, fascisme te begrijpen als ongezond gedrag. In deel twee laten we Erich Fromm aan het woord.  Eric Fromm was een uit Duitsland ontsnapte Jood die naar New York vluchtte toen de nazi's aan de...

De psychologie van het fascisme – deel I In de nasleep van de Tweede Wereldoorlog en de vele uitingen van de fascistische ideologie die in deze periode ontstonden, onderzochten veel Europese filosofen de relatie tussen psychologie, emoties en politiek. Bij het analyseren van het fascisme concentreerden filosofen als Erich Fromm, Gilles Deleuze, Félix Guattari en Michel Foucault zich op de sociale aard van de psychologie en inclusief het fascisme. We geven deze analyses graag even terug gezien het fascisme op de deur klopt zoals we onder andere in De Tijd kunnen lezen. In de Tijd van 7 december 2022 schrijft het volgende:  “In Berlijn werd recent een grote actie tegen extremisten gevoerd die plannen hadden een uiterst rechtse coup te plegen.” [1]   Wat is er aan hand?  Met een van de grootste acties tegen extremisten in 's lands geschiedenis hebben de Duitse autoriteiten plannen voor een gewapende uiterst rechtse coup in de kiem gesmoord. Berlijn is ervan overtuigd dat ext...

Politiek lijkt steeds meer een rekensom: wie wint, wie verliest, welke groep moet tevreden gehouden worden. Het ideaal van waarden en normen – rechtvaardigheid, solidariteit, zorg voor de zwakkeren – schuift naar de achtergrond of wordt alleen nog als retoriek gebruikt. Misschien is dat het verschil tussen politiek als beheer en politiek als richting geven. Het eerste draait om belangen en machtsevenwicht, het tweede om morele keuzes en visie. Bauman helpt je hier goed om scherp te zien wat er gebeurt. Hij beschrijft onze tijd als vloeibare moderniteit: vaste structuren, overtuigingen en tradities lossen op. Wat vroeger houvast bood – religie, ideologie, gedeelde waarden – is minder bindend geworden. In die vloeibare toestand wordt politiek steeds meer een kwestie van korte termijn, pragmatische belangen. Volgens Bauman verdwijnt de lange adem van waardenpolitiek omdat: Onzekerheid domineert. In een vloeibare samenleving verandert alles snel: banen, markten, identiteiten. P...

De erosie van waarheid in de politiek In hedendaagse democratieën lijkt de verhouding tussen waarheid en politieke macht problematisch te zijn geworden. Waar politiek in beginsel zou moeten rusten op rationeel debat en de uitwisseling van waarheidsgetrouwe informatie, is in de praktijk een proces zichtbaar waarbij de leugen systematisch is geïntegreerd in het politieke handelen. Deze transformatie duidt niet louter op opportunistisch gedrag van individuele politici, maar kan beschouwd worden als een structurele verschuiving in de logica van het politieke veld. Leugen als instrument en systeem Hoewel de instrumentalisering van de waarheid geen nieuw fenomeen is—Machiavelli schreef reeds dat het vermogen tot misleiding essentieel kan zijn voor het behoud van macht—valt in de hedendaagse politiek een institutionalisering van de leugen waar te nemen. Moderne politieke communicatie maakt gebruik van framing, strategische omissies en retorische herinterpretaties die systematisch de grens tus...

De stoïcijnen, zoals Seneca, Epictetus en Marcus Aurelius, zagen de rede (logos) als het hoogste vermogen van de mens en geloofden dat emoties (passies) meestal het gevolg zijn van irrationele oordelen. De deugdzame mens moest daarom leren leven in overeenstemming met de rede en zich niet laten meeslepen door emoties. Maar hadden ze daarin ongelijk? Laten we dit filosofisch en psychologisch bekijken. 1. Wat beweerden de stoïcijnen precies? Emoties zijn verkeerde oordelen (bv. angst is het oordeel dat iets slechts zal gebeuren). Alleen deugdzame emoties, zoals vreugde over het goede, zijn toegestaan. Het ideaal is de apatheia: vrijheid van passies, niet van gevoel, maar van destructieve emoties. Rede kan emoties corrigeren en tot innerlijke rust leiden. 2. Moderne kritiek en inzichten a. Psychologie (20e–21e eeuw): Emoties zijn niet puur irrationeel, maar evolutionair waardevol (bijv. angst beschermt tegen gevaar). Cognitieve psychologie (zoals bij Aaron Beck en Albert Ellis...

In de media horen we het steeds vaker: de ongelijkheid stijgt. Maar wat betekent dat echt? En vooral: wat doet dat met ons politiek systeem? De groeiende kloof tussen rijk en arm is meer dan een economische kwestie. Het is een sociale kwaal die de democratie ondermijnt en de samenleving ziek maakt. Een politiek systeem voor wie nog? Politiek zou in theorie voor iedereen moeten werken. Eén stem per burger. Maar in de praktijk zie je iets anders: hoe rijker je bent, hoe meer invloed je hebt. Niet alleen via lobbygroepen of donaties, maar ook via netwerken, mediatoegang en tijd. Ondertussen haken de mensen aan de onderkant van de samenleving af. "Waarom zou ik nog gaan stemmen? Ze doen toch niets voor mij." Deze uitspraak hoor je steeds vaker — en niet zonder reden. Het gevoel leeft dat de politiek “de gewone mens” vergeten is. Populisme als symptoom van onrecht In die leegte groeit iets anders: populisme en extremisme. Leiders die zich opwerpen als de stem van het v...

Het kapitalisme en het idee van oneindige groei zijn nauw met elkaar verbonden, maar deze relatie roept steeds meer kritische vragen op – zowel economisch, ecologisch als filosofisch. Hieronder vind je een kernachtige analyse van dit spanningsveld: Kapitalisme en Oneindige Groei: Kernideeën 1. Wat is economische groei? Economische groei wordt doorgaans gemeten in termen van het bruto binnenlands product (bbp): de totale waarde van alle geproduceerde goederen en diensten. Binnen het kapitalisme wordt groei gezien als essentieel voor: winstmaximalisatie werkgelegenheid welvaartstoename innovatie en concurrentiekracht 2. Kapitalisme als groeimachine In het kapitalistisch systeem draait alles om accumulatie van kapitaal. Bedrijven concurreren op een vrije markt en proberen voortdurend efficiënter te produceren en hun marktaandeel te vergroten. Groei is hierbij geen optie, maar een structurele noodzaak: > "Stilstand is achteruitgang" – in een kapitalistische economi...

--- Gevangen voor de winst: over het gevangenissysteem als symptoom van een zieke samenleving In een samenleving die beweert de vrijheid te koesteren, is het wrang vast te stellen dat de Verenigde Staten het hoogste aantal gevangenen ter wereld hebben. Achter die cijfers gaat een structureel probleem schuil: de gevangenis is geen neutraal instrument van gerechtigheid meer, maar een gecommercialiseerd systeem dat mensen opsluit voor winst. Het gevangeniswezen is uitgegroeid tot een industrie — een winstmodel — en dat zegt iets fundamenteels over de staat van de moderne samenleving en daarbij hoort ook de ICE agentschap.  Het gevangenisbedrijf Grote bedrijven zoals CoreCivic en GEO Group beheren private gevangenissen, waar ze contracten afsluiten met de overheid die minimale bezettingsgraden vereisen. Zo wordt de logica van de markt — efficiëntie, winstmaximalisatie, schaalvergroting — toegepast op mensenlevens. Elke gevangene is een economische eenheid geworden, een bron...